Chương 8: Quản lý và khắc phục sự cố trong aquaponic

Thứ sáu - 16/06/2017 01:40
Chương này nói đến nguyên tắc để tối ưu tỷ lệ cá/rau, chế độ ăn và lọc vi sinh. Phần thứ 2 thảo luận chuyên sâu về cách trồng rau và nuôi cá.
8.1 Tỷ lệ
Hệ thống aquaponic cần phải cân bằng, cá phải đủ ăn và cung cấp đủ dinh dưỡng cho rau, bộ lọc vi sinh cần đủ lớn để lọc chất thải… Cân bằng một hệ thống mới khá phức tạp.

8.1.1 Diện tích trồng rau, lượng thức ăn cho cá và mật độ cá.
Xác định tỷ lệ thức ăn cho cá dựa trên diện tích khay rau và loại rau có ý định trồng. Thức ăn cho cá lấy giá trị trung bình là 32% protein:
  • Đối với rau ăn lá cần 40-50g thức ăn cho cá/m2/ngày.
  • Đối với rau lấy quả cần 50-80g thức ăn cho cá/m2/ngày.
Bước đầu tiên là xác định lượng rau mong muốn. Mật độ trồng rau ăn lá là 20-25 cây/m2, rau ăn quả là 4-8 cây/m2 (lưu ý giá trị chỉ để tham khảo). Sau khi có số lượng và mật độ trồng, ta tính được diện tích trồng và lượng thức ăn cho cá. Cá tiêu thụ thức ăn bằng 1-2% khối lượng cơ thể, dựa vào đó để tính tổng khối lượng cá cần nuôi.

Ví dụ để cung cấp 25 cây xà lách mỗi tuần cần phải nuôi 10-20 kg cá, cho ăn 200g thức ăn mỗi ngày, diện tích trồng là 4m2. Tính toán cụ thể như sau:
  • Xà lách cần 4 tuần để thu hoạch, vì vậy để có 25 cây mỗi tuần cần trồng 25x4=100 cây.
  • Với mật độ của rau ăn lá là 25 cây/m2, ta tính được 100 cây cần 100/15 = 4 m2.
  • Mỗi mét vuông cần 50g thức ăn cho cá, suy ra 4m2 cần 4x50 = 200g thức ăn mỗi ngày.
  • Cá cần lượng thức ăn từ 1-2 % khối lượng cơ thể mỗi ngày, với 200g thức ăn nuôi được từ 200x100/2 = 10kg đến 200x100/1 = 20kg cá.
     
Hướng dẫn này chỉ mang tính tương đối, thực tế còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kích cỡ và loài cá, nhiệt độ nước, % protein trong thức ăn và yêu cầu dinh dưỡng của từng loại cây.

Kiểm tra nồng độ nitơ trong nước để xác định hệ thống có cân bằng hay không. Nếu hàm lượng nitrat thấp hơn 5mg/lít, thêm thức ăn cho cá (nếu cá ăn hết). Nếu nồng độ nitrat ổn định thì có thể thiếu các chất dinh dưỡng khác, cần bổ sung thêm canxy, kali, sắt. Nếu nồng độ nitrat tăng cao hơn 150mg/lít, cần phải pha loãng nước.

8.1.2 Thể tích nước
Lượng nước lớn giúp giảm thiểu các thay đổi về chất lượng nước, cũng như cần thời gian xử lý lâu hơn. Mô hình DWC luôn có thể tích nước lớn hơn các mô hình khác.

Mật độ cá được đề nghị là 10 - 20 kg/1000lít (nước trong bể cá). Trong trường hợp mất điện, cá thả ở mật độ cao có thể chết trong thời gian rất ngắn.

8.1.3 Bộ lọc vi sinh và lọc cơ
Lọc vi sinh phụ thuộc vào lượng thức ăn cho cá. Nếu dùng hạt lọc kaldnes, với mỗi gam thức ăn cần 0.5 lít. Ví dụ nếu cho cá ăn 200 g/ngày thì cần 200x0.5 = 100 lít kaldnes.
Lọc cơ nên có thể tích từ 10-30% thể tích bể cá. Hệ thống DWC, NFT và Media bed mật độ cao bắt buộc phải dùng bộ lọc cơ.

8.2 Quản lý một hệ aquaponic mới
Hướng dẫn xây dựng được nói rõ trong phụ lục 8. Sau khi xây dựng một hệ aquaponic hoàn chỉnh, bước tiếp theo là chăm sóc, cần trích ra ít nhất 10-20 phút mỗi ngày. Kiểm tra bơm nước, ống nước, sục khí, nếu phát hiện rò rỉ thì khắc phục ngay.

8.3 Quản lý cây trồng
Cây con có thể trồng ngay khi phát hiện ra nitrat. Cây trồng trong aquaponic phát triển chậm hơn trên đất trong 6 tuần đầu, nhưng sau đó cây phát triển nhanh gấp 2-3 lần.

8.3.1 Hướng dẫn trồng
Lựa chọn cây trồng

Mới đầu nên chọn các loại cây có khả năng sinh trưởng nhanh với nhu cầu dinh dưỡng thấp, ví dụ như xà lách, đậu. Sau 2-3 tháng, hệ thống có thể trồng các loại cây lớn với yêu cầu dinh dưỡng cao hơn.

Bổ sung sắt
Aquaponic trong vài tháng đầu thường thiếu sắt. Do đó có thể bổ sung sắt chelate dạng bột. Khuyến cáo là thêm 1-2mg/lít nước lần đầu và thêm 1 lần nữa nếu thấy thiếu. Ngoài ra cũng có thể thêm phân bón tảo biển vì trong này có sắt. Phần 9.1.1 thảo luận về một số loại phân an toàn cho aquaponic.

8.3.2 Xây dựng vườn ươm
Cây con ảnh hưởng lớn đến năng suất sau này, đề xuất tạo một vườn ươm và cây con luôn có sẵn để trồng.

Tạo một cái khay đơn giản bằng gỗ và lót một lớp bạt phủ ở dưới, nước bơm vào nửa giờ một ngày, sau đó rút nước từ từ, độ ẩm quá cao tăng nguy cơ nhiễm nấm.

Giá thể có thể làm từ xơ dừa, than bùn, xốp… Đối với mô hình Lớp giá thể (Media bed) thì có thể gieo hạt trực tiếp.
 
khay uom aquaponic
 
uom hat trong aquaponic


8.3.3 Trồng cây con
Không nên di chuyển cây con từ vườn ươm qua hệ thống vào ban ngày, tốt nhất là trồng vào chiều tối để tránh cây con bị sốc và có thêm một đêm để thích nghi với môi trường mới.

Bảy bước để gieo hạt trong vườn ươm:
  1. Tạo một lớp giá thể bằng xơ dừa hoặc xốp bọt biển
  2. Gieo hạt vào lỗ sâu khoảng 0,5 cm
  3. Đặt khay vào bóng râm và tưới đều đặn.
  4. Sau khi nảy mầm, để cho cây cứng cáp hơn thì nên đặt ngoài ánh sáng mặt trời vài giờ một ngày.
  5. Nên bón phân mỗi tuần một lần với phân hữu cơ có hàm lượng phốt pho cao để phát triển bộ rễ.
  6. Cây con cần ít nhất hai tuần sau khi mọc lá để đảm bảo sự phát triển của rễ.
  7. Di chuyển cây con vào hệ thống.
trong cay media bed
 
gieo hat aquaponic


8.3.4 Thu hoạch rau
Rau ăn lá sẵn sàng thu hoạch sau 1-2 tháng. Qua tháng thứ 3, hệ có thể đủ dinh dưỡng để trồng các loại cây lớn. Khi thu hoạch nhớ loại bỏ toàn bộ rễ, lá chết.

8.4 Quản lý cá
Thả cá lần đầu vào hệ aquaponic là một sự kiện quan trọng, vui lòng xem lại chương 5 để biết thời gian và điều kiện phù hợp thả cá.

8.4.1 Thức ăn và tốc độ tăng trưởng của cá.
Trở lại ví dụ 8.1.1, khối lượng 10-20kg có thể bằng 40 con cá rô phi trưởng thành. Tuy nhiên trong vài tháng đầu, cá nhỏ ăn ít hơn so với tính toán (200g). Ví dụ cá giống nặng khoảng 50g, cá non có thể ăn 3% trọng lượng cơ thể mỗi ngày, 40 con nặng khoảng 2kg và ăn mỗi ngày 60g thức ăn.

Mật độ cá thấp trong hệ aquaponic mới xây dựng tốt cho bộ lọc vi sinh. Sau 2-3 tháng, tổng khối lượng của 40 con cá nặng khoảng 3.2 – 4kg và ăn mỗi ngày khoảng 80-100g mỗi ngày. Sau vài tháng nữa, 40 con nặng khoảng 20kg ăn 200g thức ăn. Cá rô phi trong điều kiện tốt mất 6-8 tháng tăng từ 50g đến 500g để thu hoạch.

Cho cá ăn với khẩu phần 2 bữa sáng chiều, cá con có thể thêm một bữa vào buổi trưa. Cây trồng cũng được hưởng lợi từ việc này vì dinh dưỡng chia đều cho suốt thời gian trong ngày.

Rải đều thức ăn để cá không dành nhau dẫn đến bị thương. Nếu cá ăn hết trước 30 phút, tăng khẩu phần ăn, nếu còn dư nhiều thì giảm khẩn phần ăn. Cá thèm ăn cho thấy sức khỏe tốt, nếu ăn ít hoặc không ăn có thể do chất lượng nước, đặc biệt là nhiệt độ.

8.4.2 Thu hoạch và thả giống
Tổng khối lượng cá trong bể cần ổn định để đảm bảo liên tục cung cấp dinh dưỡng cho cây. Đề xuất nuôi so le 3 lớp tuổi hoặc 3 nhóm cá khác nhau, khoảng 3 tháng thu hoạch một nhóm và bổ sung cá giống cùng lúc.
 
nuoi so le ca ro phi trong aquaponic


Lưu ý: Cứ 3 tháng thả 1.5kg cá rô phi con ( 30con x 50g =1.5kg ). Sau 6 tháng mỗi con nặng 500g, 30 con nặng 15kg. Bảng này chỉ là hướng dẫn lý thuyết, thực tế có thể chia nhiều giai đoạn hơn, thời gian nuôi thêm và thu hoạch có thể linh hoạt hơn.

8.5 Giám sát hàng ngày
Dưới đây là hoạt động hàng ngày, hàng tuần và hàng tháng để đảm bảo hệ aquaponic hoạt động tốt.

8.5.1 Hoạt động hàng ngày
  • Kiểm tra xem máy bơm nước và sục khí.
  • Kiểm tra dòng nước.
  • Kiểm tra mực nước và bổ sung nếu cần.
  • Kiểm tra rò rỉ.
  • Kiểm tra nhiệt độ nước.
  • Cho cá ăn (2-3 lần một ngày nếu có thể), loại bỏ thức ăn thừa.
  • Kiểm tra hành vi của cá mỗi khi cho ăn.
  • Kiểm tra sâu bệnh trên cây trồng.
  • Loại bỏ cá chết, cây bị bệnh.
  • Bỏ chất thải rắn ra khỏi bộ lọc cơ.
8.5.2 Hoạt động hàng tuần
  • Kiểm tra pH, amoniac, nitrit và nitrat trước khi cho cá ăn.
  • Điều chỉnh pH nếu cần.
  • Kiểm tra nhu cầu của cây trồng, bón thêm phân hữu cơ nếu cần.
  • Xả chất thải ở đáy bể cá và trong bộ lọc vi sinh.
  • Trồng và thu hoạch rau theo yêu cầu.
  • Thu hoạch cá nếu cần.
  • Kiểm tra rễ cây trồng không cản trở bất kỳ đường ống nước nào.
8.5.3 Hoạt động hàng tháng
  • Thêm cá nếu cần.
  • Vệ sinh tất cả các bộ lọc.
  • Cân trọng lượng cá và kiểm tra kỹ bệnh dịch.
8.6 An toàn
8.6.1 An toàn điện

Sử dụng CB chống giật (cầu dao an toàn), bảo vệ dây điện, ổ điện, phích cắm.

Áp dụng VietGAP (Vietnamese Good Agricultural Practices). Thứ nhất: luôn sạch sẽ, rửa tay và vệ sinh dụng cụ, rửa sản phẩm sau khi thu hoạch, rửa một lần nữa trước khi tiêu thụ. Thứ hai: không để đất và phân động vật lọt vào hệ thống, ngăn chặn vật nuôi, chuột, chim.. bằng lưới bao quanh, không để dụng cụ thu hoạch dưới đất, nên dùng găng tay loại dùng một lần.

8.6.3 An toàn chung
Mang găng tay bảo hộ khi làm việc với cá. Xử lý vết thương theo tiêu chuẩn: rửa, khử trùng và băng. Không để máu hoặc dịch cơ thể vào hệ thống, không làm việc với các vết thương hở. Khi xây dựng hệ thống, phải biết dùng cưa, khoan và các dụng cụ khác. Luôn giữ tất cả các hóa chất nguy hiểm và đồ vật tránh xa trẻ em.

8.7 Xử lý sự cố
 
van de aquaponic
 
xu ly nuoc aquaponic
 
ca chet trong aquaponic
 
cay trong aquaponic
Click để đánh giá bài viết
Chương 8: Quản lý và khắc phục sự cố trong aquaponic
Điểm: 4 / 5 trong tổng số 5 đánh giá.

  Ý kiến bạn đọc

  • HUỲNH VĂN NHUẬN

    Cường cho mình hỏi: mình có hệ thống aquaponics nuôi cá trê đã đc 8 tháng. Nước từ bể cá qua hệ thống lọc bao gồm thùng chứa, thùng lắng cặn, chảy qua bộ loc cơ rồi xuống thùng lọc vi sinh có chứa hạt kadnes và sục khí, từ đó bơm lên khay rau chứa sỏi nhẹ, nước trở về thùng chứa đc bơm lại bể cá. Tuy nhiên, có điều mình thắc mắc là trong thùng chứa cũng như thùng lắng phân cá không lắng xuống đáy mà lại nổi lên trên mặt nước và kết lại thành bè rất nhanh. xin Cường cho biết nguyên nhân và cách khắc phục; xin lỗi mình kg có facebook nên kg chuyển hình cho Cường đc. mong đc cho ý kiến, nếu đc xin Cường cho số ĐT để mình dễ trao đổi. Xin cảm ơn.

      HUỲNH VĂN NHUẬN   24/07/2018 08:15
Thăm dò ý kiến

Bạn thấy chất lượng nội dung website như thế nào

Thống kê
  • Đang truy cập25
  • Máy chủ tìm kiếm2
  • Khách viếng thăm23
  • Hôm nay652
  • Tháng hiện tại83,930
  • Tổng lượt truy cập2,183,732
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây